04/07/2026
ช่วงนี้มาไม่สม่ำเสมอนิดนึงนะครับผมไปบู้กับการจัดการ
application PurrFECT RR ให้มี features ใหม่ๆครับ
และงานอื่นๆผมท่วมมากนิดนึง แต่อยากแวะมาช่วยคุยกันบ่อยๆครับ
มาเข้าเรื่องวันนี้กันเลย!!
ทุกครั้งที่เห็นแมวดมตูดอีกแมวนึง
แล้วพี่เขาหันมา แล้วอ้าปากค้างทำหน้าแบบ ช๊อค (ไม่รู้ชอบหรือไม่ชอบ)
ปกติเจอบ่อยตอนดมตูดแมวตัวอื่น
หรือตีนของลุงสักคนที่คนก็ไม่อยากได้กลิ่น
ตอนแรกผมก็คิดว่าแมวมันสงสัยจะเหม็นจนทนไม่ไหว
แต่พอไปอ่านดูจริงๆ มันไม่ใช่อาการรังเกียจฮะ
มันมีชื่อเรียกด้วยนะ เรียกว่า flehmen response หรือเฟลห์เมน
มาจากคำเยอรมันแปลว่า "งอนริมฝีปาก"
เหตุผลที่มันทำหน้าแบบนี้ ซ่อนอะไรบางอย่างไว้
แมวมีอวัยวะดมกลิ่นลับอีกชิ้นนึง แยกต่างหากจากจมูกปกติ
เรียกว่า vomeronasal organ หรือ Jacobson's organ
อยู่ตรงเพดานปาก หลังฟันหน้าบนนี่เอง มีท่อเล็กๆ เชื่อมกับช่องปาก
ตอนแมวอ้าปากค้างแบบนั้น มันกำลังดึงอากาศกับโมเลกุลกลิ่นเข้าไปหาอวัยวะลับตัวนี้ครับ
สัญญาณที่ส่งเข้าสมองก็ไปคนละเส้นทางกับการดมกลิ่นปกติเลย มีเส้นประสาทของตัวเองแยกต่างหาก (accessory olfactory bulb) มีการทดลองในแมวจริงๆ ที่ปิดกั้นทางเข้าอวัยวะนี้แล้วดูผลต่อพฤติกรรมนี้โดยเฉพาะ (Verberne, 1976 ละแสดงว่าคนในปี 1976 เขาก็คงสงสัยแบบเราๆนี่แหละ)
อวัยวะนี้ถูกออกแบบมาจับสิ่งที่จมูกธรรมดาจับได้ไม่ดี คือสารเคมีโมเลกุลใหญ่ๆ ที่ระเหยยาก
อย่างฟีโรโมนในฉี่กับสารคัดหลั่งจากต่อม
บางคนเลยเรียกมันว่า "ดมพร้อมชิม" ไปในตัว
ส่วนหน้าที่ดูเหมือนรังเกียจนั้น เกือบจะแน่ใจได้ว่าไม่ใช่ความรังเกียจจริงๆ แค่หน้าตามันดูแบบนั้นในสายตาเรา
ตรงนี้ต้องพูดตรงๆ ว่างานวิจัยเองก็ยังถกกันอยู่ว่าสีหน้านี้เชื่อมกับอารมณ์จริงแค่ไหน ยังไม่ฟันธง 100%
(แต่ผมสงสารน้องนะ)
สิ่งที่มักกระตุ้นให้แมวทำหน้านี้ ที่มีข้อมูลยืนยันชัดคือ
รอยฉี่ของแมวตัวอื่น โดยเฉพาะกลิ่นที่เข้มข้นเกี่ยวกับเรื่องผสมพันธุ์
กลิ่นจากต่อมข้างตูด
รอยกลิ่นที่แมวตัวอื่นถูตัวทิ้งไว้ตามที่ต่างๆ
(Verberne 1976, Hart & Leedy 1987)
แล้วเอาจริงๆ ผมเพิ่งไปรู้ตอนหาข้อมูลนี้เหมือนกันครับ เรื่องกัญชาแมว หรือ catnip
หลายคนน่าจะเข้าใจเหมือนผมว่าน่าจะกระตุ้นหน้าแบบเดียวกัน แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่ฮะ
ปฏิกิริยาจาก catnip ไปผ่านระบบดมกลิ่นปกติของแมวต่างหาก ไม่เกี่ยวกับอวัยวะลับตัวนี้เลย
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือเรื่องเพศ
มีงานวิจัยพบว่าแมวตัวผู้ทำหน้านี้บ่อยกว่าตัวเมียในบางสถานการณ์ เช่นตอนเจอแมวตัวอื่น หรือตอนสำรวจห้องที่มีรอยฉี่
แต่ไม่ได้แปลว่ามีแต่ตัวผู้ทำได้นะครับ ตัวเมียก็ทำ โดยเฉพาะถ้าเอากลิ่นฉี่ไปป้ายให้ดมตรงๆ
เขาโยงเรื่องนี้กับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน เพราะพอให้ฮอร์โมนนี้กับแมวเมียที่ทำหมันแล้ว
พฤติกรรมนี้ก็เพิ่มขึ้นด้วย (Hart & Leedy, 1987)
—-—-
ขอเล่าอีกเรื่องนึง
งานวิจัยเรื่องนี้ในแมวมีจริง และเป็นการทดลองตรงในแมวเลยด้วย
ไม่ได้ยืมมาจากสัตว์อื่น
(แต่อ่านแล้วสงสารแมวอะ)
แต่ปริมาณงานวิจัยยังน้อยกว่าที่ทำกันในม้ากับปศุสัตว์เยอะครับ
เพราะฝั่งนั้นมีเรื่องผลประโยชน์ด้านการผสมพันธุ์เข้ามาเกี่ยวด้วย เลยมีคนศึกษาเยอะกว่า
ใครเลี้ยงแมวลองสังเกตดูครับ
แมวที่บ้านเคยทำหน้าแบบนี้มั้ย ดมอะไรแล้วค้างจนคุณต้องหันมามอง
เล่าให้ฟังหน่อย หรือถ้ามีรูปหน้า "ช๊อต" ของแมวที่บ้าน แชร์มาขำๆกันได้นะครับ
—-
เนื่องด้วยรอบนี้ ข้อมูลที่ผมไปขุดมามันเก่าเหลือเกิน หาผมมีตรงไหนผิด กราบขออภัยและ
บอกได้นะครับ จะแก้ให้ทันที
—-
References ต้นทางส่วนใหญ่จะของเก๊าเก่า :
Verberne, G. (1976), Zeitschrift fur Tierpsychologie
Hart, B.L. & Leedy, M.G. (1987), Hormones and Behavior
Hart, B.L. & Leedy, M.G. (1985), Behavioral and Neural Biology
Merck Veterinary Manual, Social Behavior of Cats
