25/04/2026
หยอดหลังเด็กๆทุกเดือน ป้องกันพยาธิหนอนหัวใจได้
โรคพยาธิหนอนหัวใจในแมวเป็นโรคที่พบได้จริงในทางคลินิกและเมื่อเกิดการติดเชื้อแล้วอาจก่อให้เกิดอาการรุนแรงหรือเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ แม้จะมีจำนวนพยาธิหนอนหัวใจเพียง 1-2 ตัว ก็ตาม ซึ่งโรคพยาธิหนอนหัวใจเป็นโรคที่มียาที่สามารถป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากมีการให้ความรู้ที่ถูกต้องแก่เจ้าของสัตว์ มีการป้องกันอย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง ดังนั้นบทความนี้จึงได้รวบรวมประเด็นคำถามสำคัญที่เกี่ยวกับโรคพยาธิหนอนหัวใจในแมวเพื่อเป็นแนวทางให้สัตวแพทย์ใช้ประกอบการอธิบายและสื่อสารกับเจ้าของสัตว์ได้อย่างเข้าใจง่ายและถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อช่วยให้เจ้าของสัตว์ตระหนักถึงความสำคัญของโรคพยาธิหนอนหัวใจในแมวซึ่งมักถูกมองข้าม และนำไปสู่การป้องกันโรคอย่างเหมาะสมต่อไป
ไขความลับข้อที่ 1: แมวสามารถติดพยาธิหนอนหัวใจหรือไม่
แมวเป็นสัตว์ที่สามารถติดพยาธิหนอนหัวใจได้ อย่างไรก็ตามความชุกของโรคในแมวมักถูกประเมินต่ำกว่าความเป็นจริง เนื่องจากข้อจำกัดของการตรวจวินิจฉัย รวมถึงลักษณะของโรคในแมวที่มักแสดงอาการเพียงชั่วคราว หรือเสียชีวิตโดยไม่ได้รับการยืนยันการติดเชื้อ จากการศึกษาการผ่าซากแมวที่ไม่ได้รับการป้องกันพยาธิหนอนหัวใจในสถานพักพิง พบว่าความชุกของการติดเชื้อพยาธิหนอนหัวใจระยะตัวเต็มวัยในแมวอยู่ที่ประมาณ 5–15% ของอัตราที่พบในสุนัขที่ไม่ได้รับการป้องกันในพื้นที่เดียวกัน (1) ลักษณะดังกล่าวเป็นผลมาจากการที่แมวเป็นสัตว์ที่ไม่เหมาะสมต่อการเจริญของพยาธิหนอนหัวใจ กล่าวคือแมวสามารถติดเชื้อได้แต่ไม่เหมาะสมต่อการเจริญของพยาธินั้นเอง
โดยพยาธิหนอนหัวใจในแมวมักมีอายุสั้นกว่าสุนัข (เฉลี่ยประมาณ 2–4 ปี) และสามารถเคลื่อนที่ไปยังตำแหน่งที่ผิดปกติได้บ่อยกว่า เช่น ดวงตา ช่องอก ระบบประสาทส่วนกลาง และหลอดเลือดแดงของร่างกาย (2, 3) นอกจากนี้การตรวจพบ microfilariae ในกระแสเลือดของแมวพบได้น้อยมากและมักคงอยู่เพียงระยะเวลาสั้น เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของแมวสามารถกำจัด microfilariae ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ไขความลับข้อที่ 2: โรคพยาธิหนอนหัวใจในแมวแตกต่างจากสุนัขอย่างไร
แมวติดพยาธิหนอนหัวใจได้เหมือนสุนัข แต่ “รูปแบบการติดพยาธิหนอนหัวใจ” ในแมวแตกต่างอย่างชัดเจน เพราะพยาธิหนอนหัวใจในแมวพัฒนาได้ไม่ดีเท่าสุนัข งานวิจัยพบว่าเมื่อให้ตัวอ่อนระยะติดต่อ (L3) จำนวน 100 ตัวต่อสัตว์ 1 ตัว สุนัขเกือบทั้งหมดจะเกิดการติดพยาธิหนอนหัวใจ และพัฒนาเป็นพยาธิระยะตัวเต็มวัยได้เฉลี่ยประมาณ 60 ตัวต่อราย (4) สะท้อนว่าสุนัขมีความเหมาะสมต่อการเจริญของพยาธิหนอนหัวใจเป็นอย่างมาก ในทางกลับกันเมื่อให้แมวได้รับตัวอ่อนระยะติดต่อจำนวนเท่ากัน ผลที่ได้ “ไม่สม่ำเสมอ” และจำนวนพยาธิที่พัฒนาเป็นตัวเต็มวัยมักน้อยกว่าอย่างมาก โดยพบว่าแมว 22.6% ไม่พบพยาธิเลย 26.0% พบเพียง 1 ตัว และ 51.4% พบตั้งแต่ 2 ตัวขึ้นไป โดยจำนวนเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 5–6 ตัวต่อราย (2, 4, 5)
แต่ในทางคลินิกพบว่าแมวที่ติดพยาธิหนอนหัวใจมักมีจำนวนพยาธิหนอนหัวใจเพียง 1–2 ตัว และอีกประมาณ 30% เป็นการติดเชื้อแบบเพศเดียวอีกด้วย (1, 6) ดังนั้นแม้ว่าในแมวจะมีพยาธิหนอนหัวใจจำนวนน้อยกว่าเมื่อเทียบกับสุนัข แต่ด้วยขนาดร่างกายที่เล็กกว่า ทำให้การติดพยาธิหนอนหัวใจเพียงไม่กี่ตัวก็เพียงพอที่จะก่อให้เกิดอาการทางคลินิกและอันตรายถึงชีวิตได้
ไขความลับข้อที่ 3: แมวติดพยาธิหนอนหัวใจมีอาการอย่างไร
อาการของแมวที่ติดเชื้อพยาธิหนอนหัวใจสามารถแสดงได้หลายรูปแบบ โดยอาการที่พบบ่อยที่สุดเกี่ยวข้องกับระบบทางเดินหายใจ ได้แก่ ไอ หายใจเร็ว และหายใจลำบาก กลุ่มอาการดังกล่าวเรียกว่า heartworm-associated respiratory disease (HARD) ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับโรคหืดแมวหรือ allergic bronchitis และอาจทำให้เกิดการวินิจฉัยคลาดเคลื่อนได้ ในบางกรณีแมวอาจเสียชีวิตอย่างเฉียบพลันโดยไม่มีอาการเตือนล่วงหน้า (7, 8) และยังมีแมวอีกจำนวนมากอาจไม่แสดงอาการทางคลินิกหรือแสดงอาการเพียงชั่วคราว ซึ่งมักสัมพันธ์กับการตอบสนองต่อการอักเสบเฉียบพลันหรือช่วงเวลาที่พยาธิหนอนหัวใจตายในร่างกาย (9) ส่วนอาการอื่นที่พบได้น้อยกว่า ได้แก่ อาเจียน น้ำหนักลด ช่องท้องขยาย เดินเซ ชัก และเป็นลมหมดสติ ซึ่งมักเกิดจากการที่พยาธิหนอนหัวใจเคลื่อนที่ไปยังตำแหน่งที่ผิดปกติ เช่น ดวงตา ช่องอก หรือระบบประสาทส่วนกลาง (10, 11)
ไขความลับข้อที่ 4: โรคพยาธิหนอนหัวใจในแมวแบ่งออกเป็นกี่ระยะ
โรคพยาธิหนอนหัวใจในแมวสามารถแบ่งการดำเนินโรคออกเป็น 3 ระยะ ระยะแรกพบได้ประมาณ 75–90 วันหลังการติดเชื้อ เมื่อพยาธิหนอนหัวใจระยะตัวเต็มวัยก่อนเจริญพันธุ์เคลื่อนเข้าสู่หลอดเลือดแดงพัลโมนารีและหลอดเลือดฝอยขนาดเล็ก ทำให้เกิดการอักเสบเฉียบพลันอย่างรุนแรงในหลอดเลือดและเนื้อเยื่อของปอด อันเป็นผลจากการทำงานของเซลล์มาโครฟาจที่อยู่ภายในหลอดเลือดที่ปอด (pulmonary intravascular macrophages; PIMs) (12-14) ระยะที่สองเป็นช่วงที่พยาธิระยะตัวเต็มวัยอาศัยอยู่ในหลอดเลือดปอด โดยในระยะที่พยาธิยังมีชีวิตอยู่สามารถกดการทำงานของ PIMs ส่งผลให้การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันลดลง ทำให้แมวจำนวนมากไม่แสดงอาการเด่นชัด (13, 15, 16)
อย่างไรก็ตามเมื่อพยาธิหนอนหัวใจเริ่มเสื่อมและตายลง การกดภูมิคุ้มกันจะสิ้นสุดลง ส่งผลให้เกิดการอักเสบของปอดร่วมกับมีภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดปอด (pulmonary thromboembolism) และอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ แม้จะมีพยาธิเพียงตัวเดียว (2, 8, 11, 13) ระยะที่สามพบในแมวที่รอดชีวิตจากผลที่ตามมาจากการตายของพยาธิหนอนหัวใจ โดยจะเกิดการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อปอดแบบเรื้อรัง เช่น การเพิ่มจำนวนของเซลล์ถุงลมชนิดที่ 2 (type II alveolar cells) แทนที่เซลล์ถุงลมชนิดที่ 1 (type I alveolar cells) และมีการหนาตัวของผนังหลอดเลือดแดงพัลโมนารี (17)
อย่างไรก็ตามเนื่องจากแมวมักติดพยาธิหนอนหัวใจด้วยจำนวนพยาธิหนอนหัวใจที่มีจำนวนน้อยและระยะเวลาการติดพยาธิหนอนหัวใจสั้น จึงไม่ค่อยพบภาวะความดันโลหิตสูงในหลอดเลือดปอด (pulmonary hypertension) และภาวะหัวใจขวาล้มเหลวเมื่อเทียบกับสุนัข (17)
ไขความลับข้อที่ 5: การวินิจฉัยแมวที่ติดพยาธิหนอนหัวใจทำได้อย่างไร
การวินิจฉัยการติดเชื้อพยาธิหนอนหัวใจในแมวมีความยากมากกว่าสุนัขและมีโอกาสเกิดความคลาดเคลื่อนได้ เนื่องจากยังไม่มีวิธีการตรวจใดที่สามารถตรวจพบการติดเชื้อได้ครอบคลุมทุกระยะของโรค ดังนั้นการวินิจฉัยจึงควรอาศัยหลายวิธีร่วมกันและในบางกรณีจำเป็นต้องตรวจซ้ำ วิธีที่ใช้ในการวินิจฉัยประกอบด้วยการตรวจทางซีรัมวิทยา การถ่ายภาพรังสีช่องอก และการตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ (echocardiography) (ตารางที่ 1 - ดูตารางได้ที่บทความบนเว็บไซต์)
การตรวจทางซีรัมวิทยาแบ่งออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่ การตรวจแอนติเจน ซึ่งตรวจหาแอนติเจนของพยาธิหนอนหัวใจเพศเมียระยะตัวเต็มวัย โดยเฉพาะในช่วงที่มีการสร้าง microfilariae วิธีนี้ใช้เป็นหลักในการวินิจฉัยโรคพยาธิหนอนหัวใจในสุนัข อย่างไรก็ตามลักษณะการติดเชื้อในแมวแตกต่างออกไป โดยมักพบการติดเชื้อที่มีพยาธิเพียงเพศเดียว ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นเพศผู้ อีกทั้งช่วงที่แมวแสดงอาการมักเป็นในระยะของพยาธิหนอนหัวใจตัวเต็มวัยระยะก่อนเจริญพันธุ์ส่งผลให้การตรวจแอนติเจนอาจให้ผลลบลวงได้ (18, 19)
นอกจากนี้ในกรณีที่มีพยาธิหนอนหัวใจเพศเมียระยะตัวเต็มวัยในจำนวนที่น้อย ส่งผลทำให้ระดับแอนติเจนในกระแสเลือดมีปริมาณที่ต่ำและถูกแอนติบอดีของร่างกายจับเกิดเป็นสารประกอบเชิงซ้อนระหว่างแอนติเจนกับแอนติบอดี ทำให้ตรวจไม่พบแอนติเจนและเกิดผลลบลวงได้เช่นกัน ดังนั้นในกรณีที่สงสัยการติดพยาธิหนอนหัวใจระยะตัวเต็มวัยแต่ผลตรวจแอนติเจนให้ผลลบซ้ำ อาจพิจารณาเพิ่มความไวของการตรวจด้วยการนำตัวอย่างซีรัมไปผ่านความร้อน (heat pretreatment) โดยใช้ความร้อนในอ่างน้ำอุ่นที่อุณหภูมิประมาณ 104°C เป็นเวลา 10 นาที เพื่อสลายสารประกอบเชิงซ้อนและปลดปล่อยแอนติเจนออกมา ซึ่งจะช่วยเพิ่มความแม่นยำของผลการตรวจได้ (20-22)
นอกจากนี้การตรวจแอนติบอดี (antibody test) ต่อพยาธิหนอนหัวใจสามารถตรวจพบการติดเชื้อจากพยาธิทั้งเพศผู้และเพศเมียได้ เนื่องจากตัวอ่อนของพยาธิทั้งสองเพศสามารถกระตุ้นการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันได้ จึงตรวจพบได้ตั้งแต่ประมาณ 2 เดือนหลังการติดพยาธิหนอนหัวใจ (23) อย่างไรก็ตาม ผลแอนติบอดีเป็นบวกบ่งชี้เพียงว่าเคยมีการติดพยาธิหนอนหัวใจ แต่ไม่สามารถยืนยันได้ว่าปัจจุบันยังมีพยาธิหนอนหัวใจที่มีชีวิตอยู่หรือไม่
ภาพถ่ายทางรังสีช่องอกมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการวินิจฉัย และใช้ประเมินความรุนแรงรวมถึงติดตามการดำเนินไปของโรค ลักษณะที่พบบ่อย ได้แก่ การขยายขนาดของหลอดเลือดแดงพัลโมนารีหลัก (main pulmonary artery) และหลอดเลือดแดงพัลโมนารีส่วนปลาย (peripheral pulmonary arteries) ร่วมกับมีความคดเคี้ยว (tortuosity) และมีลักษณะปลายหลอดเลือดตัดสั้น (truncation) ของหลอดเลือดแดงพัลโมนารี (24, 25) อย่างไรก็ตามลักษณะของหลอดเลือดแดงพัลโมนารีในแมวอาจกลับมาเป็นปกติได้เองเมื่อเวลาผ่านไปและเงาหัวใจมักไม่โตอย่างเด่นชัด นอกจากนี้อาจพบลักษณะปอดเป็นฝ้ากระจายแบบร่างแห (interstitial pattern) เป็นปื้นทึบ (alveolar pattern) การทึบแน่นเฉพาะบางกลีบ (consolidated lung lobes) รวมถึงการมีของเหลวหรือลมในช่องอก (pleural effusion, pneumothorax) (25, 26) ทั้งนี้ในแมวบางรายอาจไม่พบความผิดปกติจากภาพถ่ายทางรังสีทรวงอกเลยก็ได้ (26)
การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจใช้ประเมินห้องหัวใจด้านขวา และหลอดเลือดแดงพัลโมนารีในแมวได้อย่างละเอียด ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มักพบพยาธิหนอนหัวใจ (27) อย่างไรก็ดีการติดพยาธิหนอนหัวใจในแมวมักมีจำนวนพยาธิน้อยทำให้มีโอกาสตรวจไม่พบพยาธิหนอนหัวใจได้ โดยผนังลำตัวของพยาธิหนอนหัวใจมีการสะท้อนคลื่นเสียงเด่นชัด จึงปรากฏเป็นเส้นสะท้อนสั้น ๆ เรียงขนานกัน (parallel echogenic lines) ซึ่งเป็นลักษณะจำเพาะของพยาธิที่ยังมีชีวิต (26) (ภาพที่ 1) และในบางกรณีอาจสังเกตเห็นลักษณะของพยาธิที่ตายแล้วจากการยุบตัวของโครงสร้างของลำตัวได้
อย่างไรก็ตามวิธีนี้ไม่สามารถประเมินจำนวนพยาธิหนอนหัวใจได้อย่างแม่นยำ เนื่องจากตำแหน่งการขดตัวของพยาธิหนอนหัวใจได้อาจก่อให้เกิดภาพสะท้อนซ้ำซ้อน และที่สำคัญคือหากไม่พบตัวพยาธิหนอนหัวใจได้จากการตรวจก็ไม่สามารถตัดการติดเชื้อพยาธิหนอนหัวใจออกได้
อ่านบทความฉบับเต็มพร้อมหัวข้อ 6-9 และตารางประกอบต่อได้ที่ : https://readvpn.com/article/detail/2569
บทความโดย : สพ.ญ.นาถปรียา เพิ่มเจริญ
Disclaimer: เนื้อหานี้เป็นเพียงการนำเสนอข้อมูลวิชาการจากต่างประเทศเพื่ออัปเดตความรู้เท่านั้น ยาบางชนิดอาจยังไม่ขึ้นทะเบียนในไทย VPN Magazine มิได้มีเจตนาโฆษณาหรือส่งเสริมการใช้ยาผิดกฎหมาย สัตวแพทย์ควรใช้วิจารณญาณในการรักษาตามหลักวิชาการอย่างรอบคอบ
สำหรับคุณหมอสัตวแพทย์ที่ยังไม่ได้เป็นสมาชิก
ตอนนี้ทาง VPN มีโปรโมชั่นน่าสนใจอยู่นะ
💙 อ่านออนไลน์ จ่ายถูกกว่า -
สำหรับสัตวแพทย์ท่านที่สมัครสมาชิกแบบอ่านออนไลน์ (ไม่รับหนังสือ) จ่ายเพียง 1,500 บาท/ปี เท่านั้น และยังสามารถทำ CE online ในเว็ปไซต์ได้ตามปกติ
💙 อ่านจากเล่ม เน้นสะสม -
สำหรับท่านที่สมัคร/ต่ออายุสมาชิกแบบรับหนังสือ (สามารถใช้งานเว็ปไซต์และทำ CE online ได้ด้วย)
📍 ได้ทำ CE online มากกว่า 40 คะแนน/ปี
📍 ดาวโหลด E-book ไปอ่านได้
📍 ใช้งานเว็ปไซต์ได้เต็มรูปแบบ
📍 E-learning online course
ดูรายละเอียดแพคเกจ
และสมัครออนไลน์ด้วยตัวเองได้ที่ https://www.readvpn.com/register
หรือสอบถามเพิ่มเติม
add Line :
