20/09/2025
โคลิก ไม่ใช่แค่ "ปวดท้อง" หมอเบลจากโรงพยาบาลกำแพงแสน เขียนไว้ดีมากๆเลย
เข้าไปอ่านกันเยอะๆนะคะ ♥️♥️
สำหรับในฉบับนี้เราจะพาคุณหมอทุกท่านมารู้จักคำว่า โคลิก (colic) ในม้ากันว่าหมายความว่าอะไร และมีความสำคัญอย่างไรบ้าง
ภาวะโคลิก (colic) เป็นคำที่อาจฟังดูคุ้นหู โดยเฉพาะในบริบทของอาการปวดท้องในเด็กทารกที่ร้องไห้โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน แต่ในทางสัตวแพทย์ โดยเฉพาะกับม้า คำว่า "โคลิก" กลับหมายถึง ภาวะปวดท้องเฉียบพลันที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต โดยส่วนใหญ่มีสาเหตุมาจากความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะบริเวณลำไส้ ไม่ว่าจะเกิดจากการอุดตัน แก๊สสะสม หรือการอักเสบภายในลำไส้ อย่างไรก็ตาม ภาวะโคลิกในม้าไม่จำกัดอยู่แค่ปัญหาทางเดินอาหารเท่านั้น แต่ยังอาจสัมพันธ์กับปัญหาจากระบบอื่น เช่น ปวดท้องจากการคลอด ปัสสาวะลำบากจากกระเพาะปัสสาวะอักเสบ หรือปวดไส้เลื่อน ก็สามารถทำให้เกิดอาการคล้ายโคลิกได้เช่นกัน
อาการของม้าที่มีภาวะโคลิกสามารถแสดงออกมาได้หลากหลายพฤติกรรม ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและความทนทานต่อความเจ็บปวดของม้าแต่ละตัว โดยสามารถแบ่งระดับอาการได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ กลุ่มอาการปวดท้องที่ไม่รุนแรง เช่น อาการซึม ไม่อยากกินอาหาร ไม่ดื่มน้ำ คุ้ยพื้น ปริมาณอุจจาระน้อยลง หรือไม่มีอุจจาระเลย ซึ่งเจ้าของหรือผู้เลี้ยงอาจจะไม่สังเกตเห็นหากม้าเลี้ยงรวมกันหลายตัว กลุ่มอาการปวดท้องระดับปานกลาง เช่น เหงื่อออก นอนกลิ้งตัว ผุดลุกผุดนั่ง คุ้ยพื้นอย่างรุนแรง ยกขาหลังคล้ายจะเตะท้อง กระวนกระวาย
ซึ่งอาการดังกล่าวเจ้าของหรือคนเลี้ยงม้าจะสามารถสังเกตเห็นได้ว่าม้ามีอาการผิดปกติ แสดงถึงต้นเหตุของปัญหาปวดท้องว่าได้ดำเนินล่วงหน้าไปก่อนแล้วระยะหนึ่ง เกิดความเสียหายของเนื้อเยื่อที่ต้องการการรักษาเพื่อฟื้นคืนสภาพมากยิ่งขึ้น และในกลุ่มอาการปวดท้องระดับรุนแรง เช่น การทิ้งตัวลงนอนกับพื้น (ภาพที่ 1 - ดูภาพได้ที่บทความบนเว็บไซต์) การปวดมากอย่างต่อเนื่องที่ยาแก้ปวดก็ไม่สามารถบรรเทาอาการปวดให้ทุเลาลงได้ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาโดยด่วน มิฉะนั้นอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ (Bussieres et al., 2008) หากพบอาการดังกล่าวข้างต้นขึ้นกับม้าที่เลี้ยงดูอยู่ ให้สงสัยว่าเกิดอาการโคลิกขึ้น และควรรีบปรึกษาสัตวแพทย์ด้านม้าในทันที
จากการเก็บข้อมูลม้าป่วยย้อนหลังตั้งแต่ปี พ.ศ. 2556 - 2567 ที่เข้ารับการรักษาที่คลินิกม้า โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กำแพงแสน จ.นครปฐม พบม้ามีอาการโคลิกจำนวนทั้งสิ้น 731 ตัว โดยแบ่งออกเป็นเคสอายุรกรรม 62.79% (459/731) เคสศัลยกรรม 28.73% (210/731) และเคสที่ตัดสินใจทำการการุณฆาตหลังจากการตรวจ เนื่องจากการพยากรณ์โรคที่รุนแรงมากหรือเคสที่เจ้าของยุติการรักษาหรือตาย 8.48% (62/731) โดยแบ่งเป็น 5.3% (39/731) จากสาเหตุที่เจ้าของไม่สามารถจ่ายค่ารักษาได้ 2.2% (16/731) จากสาเหตุที่มีพยากรณ์โรครุนแรงจึงตัดสินใจการุณฆาต และ 0.9% (7/731) จากเมื่อมาถึงโรงพยาบาลและตายก่อนได้รับการรักษาด้วยพยากรณ์โรครุนแรง (ภาพที่ 2 - ดูภาพได้ที่บทความบนเว็บไซต์)
ในกลุ่มที่ได้รับการรักษาแล้ว อัตราการรอดชีวิตของเคสอายุรกรรมอยู่ที่ 92.59% ขณะที่ การผ่าตัดให้ผลรอดชีวิตที่ 66.19% โดยปัจจัยที่ลดโอกาสรอดชีวิต เช่น การวินิจฉัยที่ล่าช้า หรือมีพยากรณ์โรคที่ไม่ดีตั้งแต่แรกเริ่ม
สาเหตุหลักของโคลิกที่พบได้บ่อย ได้แก่ ภาวะอัดแน่นในกระเพาะอาหาร 23.1% (169/731) ภาวะอัดแน่นในลำไส้ใหญ่ 21.1% (154/731) และภาวะลำไส้ใหญ่ย้ายตำแหน่ง 8.6% (63/731) ตามลำดับ บางกรณีมีการทำการุณยฆาตระหว่างการผ่าตัด 4.5% (33/731) เนื่องจากพยากรณ์โรคที่ไม่ดี สาเหตุมาจากลำไส้ที่เสียหายจนไม่สามารถใช้งานได้เป็นบริเวณกว้าง การทะลุของลำไส้ ไส้เลื่อนกะบังลม และภาวะหัวใจและหลอดเลือดล้มเหลว
จากข้อมูลดังกล่าวข้างต้น พบว่าสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะโคลิกในม้าคือภาวะอัดแน่นในกระเพาะอาหาร (ภาพที่ 3 - ดูภาพได้ที่บทความบนเว็บไซต์) และภาวะอัดแน่นในลำไส้ใหญ่ ซึ่งสอดคล้องกับรายงานของ Apichaimongkonkun และคณะ (2016) ที่ระบุว่าม้าพื้นเมืองไทยมีความเสี่ยงต่อภาวะอัดแน่นในกระเพาะอาหารเนื่องจากการให้อาหารในปริมาณมากต่อมื้อ ขณะที่ความถี่ของการให้อาหารต่อวันมีน้อย นอกจากนี้ ชนิดและคุณภาพของอาหารหยาบ (roughage) ที่ไม่เหมาะสม เช่น การใช้หญ้าเนเปียร์ซึ่งมีใบขนาดใหญ่และลำต้นแข็ง ส่งผลให้ม้าเคี้ยวอาหารได้ไม่ดีและเพิ่มโอกาสเกิดการอัดแน่นในระบบทางเดินอาหาร รวมถึงปัจจัยด้านสภาพแวดล้อมและการจัดการเลี้ยงดูก็มีบทบาทสำคัญต่อการเกิดภาวะโคลิก โดยพบว่าการเลี้ยงม้าในบริเวณที่มีสิ่งแปลกปลอม เช่น เชือก ถุงพลาสติก เส้นลวด หินกรวด และทราย อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการอุดตันของทางเดินอาหาร
นอกจากนี้การให้การปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่างไม่ถูกต้อง อาทิ การป้อนน้ำมันพืชเพื่อหวังให้ช่วยหล่อลื่นและระบายสิ่งอุดตัน อาจส่งผลให้เกิดภาวะลำไส้อักเสบและท้องเสียตามมา ปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้สะท้อนถึงความจำเป็นในการให้ความรู้แก่เกษตรกรเกี่ยวกับการดูแลม้าอย่างถูกต้องเพื่อป้องกันภาวะโคลิก การเฝ้าระวังอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และการนำม้าเข้ารับการรักษาอย่างทันท่วงทีสามารถเพิ่มโอกาสประสบความสำเร็จในการรักษา ลดอัตราการเสียชีวิต และช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลได้
นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของบทความเท่านั้น อ่านบทความฉบับเต็มพร้อมหัวข้อเรื่องการวินิจฉัยภาวะ colic ในม้าพร้อมภาพและตารางประกอบต่อได้ที่ : https://readvpn.com/article/detail/2451
บทความโดย : สพ.ญ.ธวัลหทัย อภิชัยมงคลกุล - สัตวแพทย์ประจำคลินิกม้า โรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กำแพงแสน
สำหรับคุณหมอสัตวแพทย์ที่ยังไม่ได้เป็นสมาชิก
ตอนนี้ทาง VPN มีโปรโมชั่นน่าสนใจอยู่นะ
💙 อ่านออนไลน์ จ่ายถูกกว่า -
สำหรับสัตวแพทย์ท่านที่สมัครสมาชิกแบบอ่านออนไลน์ (ไม่รับหนังสือ) จ่ายเพียง 1,500 บาท/ปี เท่านั้น และยังสามารถทำ CE online ในเว็ปไซต์ได้ตามปกติ
💙 อ่านจากเล่ม เน้นสะสม -
สำหรับท่านที่สมัคร/ต่ออายุสมาชิกแบบรับหนังสือ (สามารถใช้งานเว็ปไซต์และทำ CE online ได้ด้วย)
📍 ได้ทำ CE online มากกว่า 40 คะแนน/ปี
📍 ดาวโหลด E-book ไปอ่านได้
📍 ใช้งานเว็ปไซต์ได้เต็มรูปแบบ
📍 E-learning online course
ดูรายละเอียดแพคเกจ
และสมัครออนไลน์ด้วยตัวเองได้ที่ https://www.readvpn.com/register
หรือสอบถามเพิ่มเติม
add Line :