14/09/2026
"SFTS" - ควรควบคุมเห็บในสัตว์เลี้ยงตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ ไม่จับหรือบี้เห็บด้วยมือเปล่า และหลีกเลี่ยงการสัมผัสเลือด น้ำลาย หรือสารคัดหลั่งของสัตว์ป่วยโดยตรง
"SFTS" - จึงไม่ใช่เรื่องที่ควรตื่นตระหนกจนกลัวธรรมชาติหรือสัตว์เลี้ยง แต่ก็ไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม เพราะไวรัสตัวหนึ่งสามารถเดินทางผ่านความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตหลายชนิด ก่อนจะมาถึงมนุษย์
เห็บอาจตัวเล็ก แต่เรื่องราวที่มันพามาด้วยครอบคลุมทั้งคน สัตว์ และระบบนิเวศ และนั่นคือเหตุผลที่โรคอุบัติใหม่ต้องถูกมองผ่านภาพใหญ่ของ One Health
โดย ผศ.ดร.วิมพ์วรา วัชราทิตย์
ภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
MicroToons: an Educational Cartoon Series
(English Translations below)
ช่วงนี้ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ได้หยิบยกโรค SFTS ขึ้นมาเน้นย้ำ พร้อมเผยแพร่แนวทางเฝ้าระวังและสอบสวนโรค เนื่องจากประเทศไทยมีความเสี่ยงที่จะพบผู้ป่วยรายใหม่ได้
นี่ไม่ได้หมายความว่าประเทศไทยกำลังเผชิญการระบาดครั้งใหญ่ แต่เป็นสัญญาณว่าโรคที่หลายคนอาจไม่เคยได้ยินชื่อ กำลังได้รับความสนใจมากขึ้นจากระบบสาธารณสุข และควรเป็นที่รู้จักทั้งในกลุ่มประชาชน บุคลากรทางการแพทย์ สัตวแพทย์ และผู้ที่ทำงานใกล้ชิดกับสัตว์
เวลาเห็นเห็บเกาะอยู่บนตัวสุนัขหรือแมว หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงปรสิตน่ารำคาญที่ต้องรีบกำจัด แต่เห็บบางตัวอาจพาแขกที่ไม่ได้รับเชิญมาด้วย นั่นคือ SFTS virus (SFTSV) [Taxonomic name: Dabie bandavirus] ไวรัสที่ทำให้เกิดโรค Severe Fever with Thrombocytopenia Syndrome หรือ “กลุ่มอาการไข้สูงร่วมกับเกล็ดเลือดต่ำ”
SFTS เป็นโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ที่พบมากในเอเชียตะวันออก และมีรายงานในประเทศอื่นของเอเชีย รวมถึงประเทศไทย เส้นทางหลักของการติดเชื้อคือการถูกเห็บที่มีเชื้อกัด แต่เรื่องราวของไวรัสชนิดนี้ไม่ได้มีเพียง “เห็บกัดคนแล้วจบ” เพราะในธรรมชาติ SFTSV หมุนเวียนอยู่ในเครือข่ายที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก
เห็บดูดเลือดจากสัตว์หลายชนิด ตั้งแต่สัตว์ป่า แพะ แกะ วัว หมู และสัตว์ปีก ไปจนถึงสุนัขและแมว หากเห็บดูดเลือดจากสัตว์ที่มีไวรัสอยู่ในกระแสเลือด เห็บอาจได้รับเชื้อเข้าไป จากนั้นไวรัสสามารถคงอยู่ในตัวเห็บและเข้าสู่ต่อมน้ำลายได้
เมื่อเห็บไปเกาะและดูดเลือดจากคนหรือสัตว์ตัวใหม่ มันไม่ได้เพียงดึงเลือดออกมา แต่จะปล่อยน้ำลายลงบริเวณที่กัดอย่างต่อเนื่อง น้ำลายของเห็บมีสารที่ช่วยยับยั้งการแข็งตัวของเลือดและลดการตอบสนองของภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ ทำให้เห็บเกาะและดูดเลือดได้นานขึ้น หากมี SFTSV อยู่ในต่อมน้ำลาย ไวรัสก็สามารถเดินทางมากับน้ำลายและเข้าสู่ผิวหนังของโฮสต์ได้
พูดง่าย ๆ คือ เห็บไม่ได้ฉีดไวรัสเพียงครั้งเดียวเหมือนเข็มฉีดยา แต่ใช้เวลาส่งทั้งน้ำลายและไวรัสเข้าสู่บริเวณที่กัดขณะดูดเลือด ส่วนระยะเวลาขั้นต่ำที่เห็บต้องเกาะจึงจะแพร่ SFTSV ได้นั้นยังไม่ทราบแน่ชัด จึงไม่ควรสรุปว่าหากเอาเห็บออกภายในจำนวนชั่วโมงที่กำหนดแล้วจะไม่มีความเสี่ยงเลย
สัตว์จำนวนมากอาจติดเชื้อโดยไม่แสดงอาการชัดเจน แต่ยังเป็นแหล่งเลือดให้เห็บตัวอื่นมาดูดต่อ ทำให้ไวรัสคงอยู่ในระบบนิเวศได้ เห็บจึงทำหน้าที่คล้าย “รถรับส่ง” ที่พาไวรัสเดินทางระหว่างสัตว์ และบางครั้งก็พามาถึงมนุษย์
นี่คือเหตุผลที่ SFTS เป็นตัวอย่างชัดเจนของแนวคิด One Health เพราะสุขภาพของคน สัตว์ และสิ่งแวดล้อมไม่ได้แยกออกจากกันอย่างเด็ดขาด สิ่งที่เกิดขึ้นในพุ่มหญ้า ฟาร์ม หรือบนตัวสัตว์เลี้ยง อาจเชื่อมโยงมาถึงห้องตรวจของโรงพยาบาลได้
เมื่อคนได้รับเชื้อ ระยะฟักตัวมักอยู่ที่ประมาณ 1–2 สัปดาห์ จากนั้นอาจเริ่มมีไข้ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือปวดท้อง อาการเหล่านี้ไม่ได้จำเพาะและอาจดูคล้ายโรคติดเชื้ออื่นหลายชนิด แต่สิ่งที่สะดุดตาในผลตรวจเลือดคือ เกล็ดเลือดต่ำ (thrombocytopenia) และ เม็ดเลือดขาวต่ำ (leukopenia) ซึ่งกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของชื่อโรค การลดลงของเกล็ดเลือดน่าจะเกิดจากหลายกลไกร่วมกัน ทั้งการกำจัดหรือการใช้เกล็ดเลือดที่เพิ่มขึ้น ความผิดปกติของระบบการแข็งตัวของเลือด และการตอบสนองของภูมิคุ้มกันที่เสียสมดุล
ปกติระบบภูมิคุ้มกันควรสร้างการอักเสบให้มากพอที่จะควบคุมเชื้อ แต่ไม่มากจนทำร้ายร่างกาย ในผู้ป่วย SFTS รุนแรง การตอบสนองนี้อาจเสียการควบคุม คล้ายทีมดับเพลิงที่ไม่ได้ฉีดน้ำเฉพาะจุดเกิดเหตุ แต่ทำให้อาคารส่วนอื่นเสียหายตามไปด้วย ผู้ป่วยบางรายจึงอาจเกิดความผิดปกติของระบบประสาท ระบบการแข็งตัวของเลือด และการทำงานของหลายอวัยวะ โดยผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคประจำตัวมีแนวโน้มเสี่ยงต่อโรครุนแรงมากขึ้น
อัตราการเสียชีวิตที่รายงานแตกต่างกันระหว่างประเทศและแต่ละการศึกษา เพราะขึ้นอยู่กับอายุและสุขภาพของผู้ป่วย ความรุนแรงของผู้ที่ได้รับการตรวจ การเข้าถึงการวินิจฉัย และระบบเฝ้าระวัง ตัวเลขจากพื้นที่หนึ่งจึงไม่ควรถูกนำมาใช้ทำนายผลของผู้ป่วยทุกคนโดยตรง แต่สิ่งที่กล่าวได้ชัดเจนคือ SFTS สามารถเป็นโรครุนแรง และการตรวจพบเร็วมีความสำคัญ
เดิมเราอาจมองว่า SFTS เป็นเพียงโรคที่มากับเห็บ แต่หลักฐานในช่วงหลังทำให้ภาพนี้ซับซ้อนขึ้น มีรายงานการติดเชื้อจากสัตว์ป่วย โดยเฉพาะสุนัขและแมว ไปยังสัตวแพทย์หรือผู้ดูแลที่สัมผัสเลือด น้ำลาย หรือสารคัดหลั่งโดยตรง รวมถึงรายงานการติดเชื้อที่เกี่ยวข้องกับสัตว์ชนิดอื่น เช่น อูฐและสัตว์ในฟาร์ม
เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าสุนัขและแมวทุกตัวเป็นอันตราย หรือเราควรกลัวและทอดทิ้งสัตว์เลี้ยง เพราะสัตว์เลี้ยงส่วนใหญ่ไม่ได้มีเชื้อ และเส้นทางหลักของการติดเชื้อในคนยังคงเป็นเห็บ ความหมายที่แท้จริงคือ หากสัตว์ป่วยผิดปกติ โดยเฉพาะหลังพบเห็บเกาะ เราไม่ควรสัมผัสเลือด น้ำลาย หรือสารคัดหลั่งด้วยมือเปล่า และควรพาไปพบสัตวแพทย์อย่างเหมาะสม
สัตว์เลี้ยงไม่ใช่ผู้ร้าย แต่เห็บและสัตว์ที่กำลังป่วยควรได้รับการจัดการอย่างถูกวิธี
นอกจากการติดต่อจากสัตว์สู่คนแล้ว การติดต่อระหว่างคนก็เกิดขึ้นได้เช่นกัน บทความใน The Lancet Microbe ระบุว่า จนถึงปี 2022 มีรายงานกลุ่มการแพร่เชื้อระหว่างคนอย่างน้อย 29 กลุ่ม ส่วนใหญ่เกิดในสมาชิกครอบครัว ผู้ดูแล และบุคลากรทางการแพทย์ที่สัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่งจากผู้ป่วยโดยไม่มีการป้องกันอย่างเพียงพอ ความเสี่ยงดูจะสูงขึ้นเมื่อผู้ป่วยมีปริมาณไวรัสในเลือดมาก
นักวิจัยยังตรวจพบสารพันธุกรรมของ SFTSV ในของเหลวจากร่างกายหลายชนิด แต่ข้อมูลนี้ต้องตีความอย่างระมัดระวัง เพราะการตรวจพบ viral RNA เปรียบเสมือนการพบเศษลายนิ้วมือของไวรัส ไม่ได้พิสูจน์โดยอัตโนมัติว่ายังมีไวรัสที่แพร่เชื้อได้ หรือของเหลวทุกชนิดเป็นเส้นทางการติดต่อที่เกิดขึ้นจริง
ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานว่า SFTSV แพร่ทางอากาศระหว่างคนได้อย่างมีประสิทธิภาพเหมือนไข้หวัดใหญ่หรือโควิด-19 เส้นทางระหว่างคนที่มีหลักฐานชัดเจนที่สุดยังคงเป็นการสัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่งโดยตรง
อย่างไรก็ตาม มีรายงานการติดเชื้อในสถานการณ์ที่อาจเกิดละอองฝอยหรือละอองลอย เช่น ระหว่างหัตถการเกี่ยวกับทางเดินหายใจ และการทดลองในสัตว์แสดงว่าการรับเชื้อผ่านทางเดินหายใจมีความเป็นไปได้ทางชีววิทยา หลักฐานเหล่านี้สนับสนุนให้บุคลากรทางการแพทย์ใช้มาตรการป้องกันอย่างเหมาะสม แต่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่า SFTSV แพร่ทางอากาศเป็นปกติในชีวิตประจำวัน
ความแตกต่างนี้สำคัญ เพราะวิทยาศาสตร์ที่ดีไม่ได้ถามเพียงว่า “เป็นไปได้หรือไม่” แต่ต้องถามต่อว่า “เกิดขึ้นจริงบ่อยเพียงใด และภายใต้เงื่อนไขอะไร”
ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนหรือยาต้านไวรัสจำเพาะที่ได้รับอนุมัติให้ใช้ทั่วไปสำหรับ SFTS การรักษาหลักจึงเป็นการรักษาประคับประคอง การติดตามการทำงานของอวัยวะ และการจัดการภาวะแทรกซ้อนอย่างรวดเร็ว ดังนั้น การนึกถึงโรคนี้ได้และไปพบแพทย์เร็วเมื่อมีประวัติเสี่ยงจึงมีความสำคัญมาก
การป้องกันเริ่มจากการลดโอกาสสัมผัสเห็บ เมื่อเข้าไปในพื้นที่ที่มีหญ้าสูง พุ่มไม้ ฟาร์ม หรือบริเวณที่อาจมีเห็บ ควรสวมเสื้อแขนยาว กางเกงขายาว และรองเท้าที่ปกปิด ใช้สารไล่แมลงตามฉลาก และตรวจผิวหนัง เสื้อผ้า รวมถึงสัตว์เลี้ยงหลังกลับจากพื้นที่เสี่ยง
ควรควบคุมเห็บในสัตว์เลี้ยงตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ ไม่จับหรือบี้เห็บด้วยมือเปล่า และหลีกเลี่ยงการสัมผัสเลือด น้ำลาย หรือสารคัดหลั่งของสัตว์ป่วยโดยตรง
หากมีไข้หลังถูกเห็บกัด ทำกิจกรรมกลางแจ้งในพื้นที่เสี่ยง หรือสัมผัสสัตว์ป่วย ควรพบแพทย์และบอกประวัติเหล่านี้อย่างชัดเจน เพราะบางครั้งประโยคสั้น ๆ ว่า “ก่อนป่วยเคยถูกเห็บกัด” หรือ “เพิ่งดูแลสัตว์ป่วยที่มีเห็บ” อาจเป็นเบาะแสสำคัญที่ทำให้แพทย์นึกถึงโรคที่พบไม่บ่อยได้เร็วขึ้น
SFTS จึงไม่ใช่เรื่องที่ควรตื่นตระหนกจนกลัวธรรมชาติหรือสัตว์เลี้ยง แต่ก็ไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม เพราะไวรัสตัวหนึ่งสามารถเดินทางผ่านความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตหลายชนิด ก่อนจะมาถึงมนุษย์
เห็บอาจตัวเล็ก แต่เรื่องราวที่มันพามาด้วยครอบคลุมทั้งคน สัตว์ และระบบนิเวศ และนั่นคือเหตุผลที่โรคอุบัติใหม่ต้องถูกมองผ่านภาพใหญ่ของ One Health
โดย ผศ.ดร.วิมพ์วรา วัชราทิตย์
ภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ติดตาม: https://www.facebook.com/MicrobiologyMUSC
====
Thailand’s Department of Disease Control has recently drawn attention to severe fever with thrombocytopenia syndrome (SFTS) and published updated guidance for disease surveillance and investigation because additional cases could occur in Thailand.
This does not mean that Thailand is experiencing a large outbreak. It does, however, signal that a little-known emerging infection deserves greater awareness among the public, healthcare workers, veterinarians, and people who work closely with animals.
A tick attached to a dog or cat may look like little more than an unpleasant parasite. Yet some ticks carry an uninvited passenger: severe fever with thrombocytopenia syndrome virus (SFTSV) [Taxonomic name: Dabie bandavirus], an emerging RNA virus that can cause serious human disease.
The principal route of infection is the bite of an infected tick, but the virus exists within a much larger ecological network. Ticks feed on wildlife, livestock, companion animals, and humans. When a tick feeds on an infected animal, it may acquire SFTSV with the blood meal, and the virus can subsequently reach the tick’s salivary glands.
During its next blood meal, the tick repeatedly releases saliva into the bite site. Tick saliva contains substances that inhibit clotting and modify local immune responses, allowing the tick to remain attached and continue feeding. If SFTSV is present in the salivary glands, the virus can be released with the saliva and enter the new host through the skin.
Many infected animals show few or no obvious symptoms, yet they can provide blood meals for additional ticks and help maintain the virus in nature. SFTS is therefore not simply a story of “one tick biting one person.” It is a One Health story connecting viruses, vectors, animals, ecosystems, and human health.
Symptoms generally begin approximately one to two weeks after exposure. Patients may develop fever, fatigue, poor appetite, muscle aches, nausea, vomiting, diarrhea, or abdominal discomfort. These early symptoms resemble many other infections, but blood tests commonly reveal thrombocytopenia, or a low platelet count, together with leukopenia, or a low white-blood-cell count. The decrease in platelet numbers probably reflects several interacting processes, including increased platelet clearance or consumption, coagulation abnormalities, and dysregulated immune and inflammatory responses.
The immune system normally uses inflammation to contain infection. In severe SFTS, however, that response may become poorly controlled, rather like a firefighting response that begins to damage parts of the building beyond the original fire. Some patients consequently develop neurological abnormalities, coagulation disorders, or dysfunction of multiple organs. Older adults and people with underlying illnesses appear to be at greater risk of severe disease.
Reports of animal-to-human infection have added another layer to this story. Clinically ill cats and dogs have occasionally transmitted SFTSV to veterinarians or caregivers following direct exposure to blood, saliva, or other secretions. Transmission associated with other animals, including livestock, has also been documented.
This does not mean that every companion animal poses a danger or that animals should be feared or abandoned. Most pets are not infected, and tick bites remain the principal route of human infection. The practical message is to control ticks appropriately and avoid unprotected contact with blood or secretions when an animal is ill.
Person-to-person transmission can also occur. A recent Lancet Microbe article noted that at least 29 transmission clusters had been documented by 2022, mainly among relatives, caregivers, and healthcare workers with close, unprotected exposure to infected blood or body fluids. The risk appears particularly relevant when a patient has a high concentration of virus in the blood.
Researchers have detected SFTSV RNA in several bodily fluids, but this finding requires careful interpretation. Detecting viral RNA is like finding a molecular fingerprint: it does not automatically demonstrate that infectious virus is present or that every fluid represents an established transmission route.
There is currently no evidence that SFTSV spreads efficiently through the air between people in the way that influenza or COVID-19 does. Nevertheless, infections have been reported in circumstances involving possible droplet or aerosol exposure, including aerosol-generating medical procedures. Animal experiments also show that respiratory exposure is biologically possible.
These findings support appropriate precautions in healthcare settings, but they do not establish routine airborne transmission among humans. Good science asks not only whether something is possible, but also how frequently it occurs and under what conditions.
No widely licensed vaccine or specific antiviral treatment is currently available for SFTS. Early recognition, supportive treatment, close monitoring, and rapid management of complications therefore remain essential.
Preventive measures are straightforward: reduce exposure to ticks, wear protective clothing in grassy or wooded areas, use repellents according to their instructions, inspect yourself and your animals after outdoor activities, and maintain appropriate tick control for companion animals. Avoid crushing ticks with bare fingers, and use appropriate protection when handling a sick animal.
If fever develops after a tick bite, outdoor exposure in a risk area, or contact with a sick animal, seek medical attention promptly and describe the exposure clearly. A short sentence such as “I was recently bitten by a tick” may provide the crucial clue needed to consider an uncommon diagnosis.
SFTS should not make us afraid of animals or nature. Instead, it reminds us that emerging infections can move through relationships connecting multiple species before finally reaching humans.
A tick may be tiny, but the story it carries spans people, animals, and entire ecosystems and that is why emerging infections must be understood through the wider lens of One Health.
By Asst. Prof. Dr. Vimvara Vacharathit
Department of Microbiology, Faculty of Science, Mahidol University
Follow: https://www.facebook.com/MicrobiologyMUSC
#เห็บ #โรคอุบัติใหม่
