20/09/2021
සියම් සටන් මසුන් (බෙටා)ගේ ඉතිහාසය..
ලොව ජනප්රිය හා ලස්සන සුරතල් මසුන් අතර බෙටා මත්ස්යයින් සිටී. බෙටා කුලයට පිළිගත් විශේෂ 73 කට වඩා ඇති නමුත් බෙටා ස්ප්ලෙන්ඩන්ස් (Beta splendons) නම් සියම් සටන් මාළු යනු බොහෝ මිනිසුන්ට හුරු පුරුදු මත්ස්යයන් ය.
වල් බෙටා මාළු කෙටි වරල් සහිත අඳුරු අළු-කොළ පැහැයක් ගනී; එහි විශ්මය ජනක වර්ණ, දිගු වරල් ඇති ලස්සන වැනි කිසිවක් නැත. තෝරාගත් අභිජනනය තුළින්, වර්ල්, ඩෙල්ටා, අඩ සඳ, ක්රෞන් ටේල්, ද්විත්ව වලිගය සහ තවත් බොහෝ දේ ඇතුළුව පුළුල් පරාසයක වර්ණ හා වරල් වර්ග දියුණු කර ඇත.
වසර 150 කට පෙර තායිලන්තයේ (කලින් සියම්) බෙටා මසුන් ගේ ඉතිහාසය ආරම්භ විය. ළමයින් මෙම මත්ස්යයින් කුඹුරු වලින් එකතු කර ගත් අතර ඒවා බෝ වීම සහ ඇතිකිරීම සඳහා එකට තැබූවත් මොවන් අතර ගැටුමකාරී තත්වයන් ඇති වූ නිසා සියම්ස් සටන් මසුන් ලෙස නම් ලැබීය. වැඩි කල් නොගොස් මෙය තරඟ බවට පත් වූ අතර ඒ සඳහා ඔට්ටු ඇල්ලීම සාමාන්ය දෙයක් බවට පත් විය.
1840 දී සියම්හි රජු විසින් මාළු ස්වල්ප දෙනෙකුට ලබා දුන් අතර, ඒවා ඩෙන්මාර්ක ජාතික වෛද්යවරයෙක් වූ තියඩෝර් කැන්ටර්ට(Theodore Cantor) දුන්නේය. වෛද්යවරයා ඒවා බෝ කර අධ්යයනය කළ අතර පසුව විද්යාත්මක පත්රිකාවක් ලිවීමෙන් ඒවා මැක්රොපොඩස් පුග්නැක්ස්(Macropodus pugnax) ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී. එම නමින්ම මාළුවෙකු දැනටමත් සිටින බව සොයා ගත් විට, චාල්ස් ටේට් රේගන්(Charles Tate Reagan) ඒවා “බෙටා ස්ප්ලෙන්ඩන්ස්”(Beta splendons) ලෙස නම් කළ අතර එහි තේරුම “ලස්සන රණශූරයෙකු”යන්නයි, එය අද දක්වාම පවතින නමක්.
ග්රීක හෝඩියේ දෙවන අකුරට පසුව ඇමරිකානුවන් සමහර විට "බේ-තු" යන නම වැරදියට උච්චාරණය කරන නමුත් කෙසේ වෙතත්, මෙම මසුන්ට ඇත්ත වශයෙන්ම නම් තැබුවේ පුරාණ ආසියානු බෙටා රණශූර ගෝත්රය බව විශ්වාස කෙරේ-"බෙට්-ටා" ("මගේ මාළු ඔබට වඩා බෙටා" යැයි සිතන්න!-Think "my fish is better than you"!) ලෙස උච්චාරණය කරන ලදි. තායිලන්තයේ ඔවුන් හැඳින්වෙන්නේ "ප්ලාකාට්"(placate) යනුවෙනි, එහි තේරුම "මාළු හපා කෑම" යන්නයි.