03/27/2026
ਵਿਟਾਮਿਨ E ਅਤੇ ਸੇਲੇਨੀਅਮ (Vitamin E & Selenium) ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ "ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ" ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੱਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ-ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:
1. ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (Immunity)
ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਬਿਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2. ਮਸਟਾਈਟਸ (ਸਾੜੂ) ਤੋਂ ਬਚਾਅ
• ਥਣਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ: ਵਿਟਾਮਿਨ E ਅਤੇ ਸੇਲੇਨੀਅਮ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਰੋਕਥਾਮ: ਖੋਜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੂਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸੂਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾੜੂ (Mastitis) ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਮੈਟਿਕ ਸੈੱਲ ਕਾਊਂਟ (SCC) ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
3. ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਕਤੀ (Reproduction)
ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਗੱਭਣ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੂਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੈ:
• ਜੇਰ ਦਾ ਪੈਣਾ: ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂ ਅਕਸਰ ਜੇਰ (Retention of Placenta) ਫਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੀਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ: ਇਹ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਸੂਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਭਣ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4. ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ
• ਚਿੱਟੇ ਮਾਸ ਦਾ ਰੋਗ (White Muscle Disease): ਸੇਲੇਨੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ ਕੱਟੂਆਂ-ਵੱਛੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
5. ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਫੈਟ
ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ (Stress) ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਫੈਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
1. ਖੁਰਾਕ ਰਾਹੀਂ: ਚੰਗੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 50-100 ਗ੍ਰਾਮ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2. ਟੀਕੇ (Injection): ਸੂਣ ਤੋਂ 3-4 ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਵਿਟਾਮਿਨ E ਅਤੇ ਸੇਲੇਨੀਅਮ ਦਾ ਟੀਕਾ (ਜਿਵੇਂ E-Care Se ਜਾਂ Sele-Vit) ਲਗਵਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
3. ਪਾਊਡਰ: ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਵਧਾਨੀ: ਸੇਲੇਨੀਅਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਪੈਕੇਟ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਮਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
